De kracht van sociale netwerken

Het Actiecomité

Beste Dorine, je naam heb ik doorgekregen van de directrice van de Noorderhoeve in Castricum. Ik zal me even voorstellen: ik heet Suzanne Kooij, ik woon in Amsterdam West en ik coördineer een reddingsactie voor zorgboerderij De Boterbloem in Amsterdam-Osdorp.

Zo begon het emailtje dat ik 31 Januari ontving van Suzanne Kooij, lid van het kersverse Actiecomité dat zich in wilde zetten voor het behoud van ecologische zorgboerderij De Boterbloem in de Lutkemeerpolder bij Amsterdam. Hannelore Speelman, die Suzanne naar mij had doorverwezen, is niet alleen directrice van de Noorderhoeve, maak ook bestuurslid van Stichting Omslag, en van daaruit een van de eerste leden van de Community of Practice Farming for Health, een netwerk rondom landbouw en zorg waar ook ik lid van ben. Hannelore was net als de andere Nederlandse leden van dat netwerk kort daarvoor door mij gemaild om de aandacht te vestigen op een praktische vraag die een van de leden had gesteld op een online forum rondom plattelandszaken. Van verschillende kanten kwamen reacties en de vraagsteller was snel geholpen. 

Toen Suzanne een tijdje later bij de Noorderhoeve aanklopte voor advies voor de reddingsactie verwees Hannelore haar vervolgens door, met de suggestie om wellicht op datzelfde forum een verzoek om hulp te plaatsen. Ik wisselde wat emails met Suzanne, onder andere met de suggestie een gratis WordPress blog te starten (http://reddeboterbloem.wordpress.com was nog vrij) en zo niet alleen bekendheid onder een breed publiek te krijgen, maar ook de mensen die de actie steunen steeds van informatie te blijven voorzien.

Het Resultaat

Inmiddels zijn er vijf maanden verstreken, werd er door het comité breed en soms keihard actie gevoerd en werden er via internet en ‘in het eggie’ vele duizenden handtekeningen verzameld. Een weblog Red de Boterbloem als continue informatiebron met al het laatste nieuws, goed en slecht. En afgelopen week viel dan eindelijk op het weblog te lezen dat de stadsdeelraad Osdorp heeft besloten de gebruiksovereenkomst met De Boterbloem te verlengen met nog eens twee jaar. “De Boterbloem is gered!“, kwam er via Twitter binnen, en de media zette het behaalde resultaat  nog eens mooi in het zonnetje.

De Herkenning

Hoewel een hele andere situatie en manier van werken, doet het succes van De Boterbloem me weer even denken aan het verhaal dat Hannelore Speelman (ja, alweer!) van De Noorderhoeve me eind vorig jaar vertelde. Zie filmpje. Hannelore verhaalde van de internationale steun die de Noorderhoeve had ontvangen toen de gemeente Bergen 7 hectare van hun grond in beslag wilde nemen voor woningbouw. Enkel een mailtje naar de verschillende contacten uit het zorglandbouw netwerk was voldoende om een stortvloed aan bezwaarschriften richting de gemeente te sturen, Henrik Grawert-Lundzelfs een brief van het Ministerie van Sociale Zaken van Zwitserland.

Basis voor die steun, zo is te horen in het gesprek, is de interesse die de mensen in het netwerk hadden om elkaars verhaal aan te horen, en de tijd die men nam om zich in elkaars verhaal ook te herkennen en verplaatsen.

En de gemeente Bergen? Die wijzigde de plannen. De Noorderhoeve kreeg er op de koop toe ook nog eens een sterkere band door met de andere bewoners uit het gebied.

Het Netwerken

Terug naar De Boterbloem. Vanavond ontving ik opnieuw een berichtje van Suzanne:

Hoi Dorine, bedankt voor je goede tips die je me gaf toen ik net de reddingsactie had gestart! Een blog van WordPress was echt een gouden greep. We hebben er ontzettend veel profijt van gehad. Veel dank ook voor het meeleven en meedenken de afgelopen maanden. Het is erg fijn om gesteund te worden met nuttig advies als je als leek zo’n reddingsactie start. Veel groeten, Suzanne

netwerkHoewel het natuurlijk fijn is te zien dat iets wat je hebt gezegd of gedaan een ander ook echt verder heeft geholpen (wie vindt dat nou niet?), is het verhaal van De Boterbloem wat mij betreft ook een heel mooi voorbeeld van de kracht van netwerken. Van elkaar opzoeken en om hulp vragen. Elkaar steunen en degenen die jouw steunen informeren en bedanken. Van je teleurstellingen en successen met anderen delen.

Dit kan via internet tools zoals online petities, weblogs en Twitter, via email, brieven of telefoontjes of combinaties van dat alles. Als je – in wat voor vorm dan ook – maar de tijd neemt om dat contact met anderen te zoeken en inhoud te geven. Dan bouw je niet alleen een netwerk op, maar vooral een netwerk waarop je kunt bouwen.

Welkomboerderij biedt jongeren een tweede kans

Tijdens de netwerkdag van de Community of Practice Farming for Health op dinsdag 13 januari 2009 vonden in de ochtend twee presentaties plaats. Allereerst aan het woord was Wridzer Datema, ex-student van de Stoas Hogeschool.

Reboundvoorziening

welkomboerderij-onstaheerd-0381Naast leraar op een Gronings AOC werkt Wridzer op Welkomboerderij Onstaheerd, het familiebedrijf van de Datema’s in Sauwerd. Van een (goedlopende) biologische melkveehouderij is Onstaheerd een aantal jaren geleden omgevormd tot een Reboundvoorziening. Rebound is een term uit de sportwereld en betekent zoveel als ‘tweede kans’. Jonge scholieren met ernstige leer- en gedragsproblemen wordt via de reboundvoorziening een tweede kans aangeboden om mee te draaien in het schoolsysteem en zo ook kans te maken op een normale positie in de maatschappij.

De reboundvoorziening op zich is een landelijk geregelde ‘repressieve maatregel’ waar scholen gebruik van kunnen maken. Leerlingen die ‘in de rebound’ terecht komen zitten vaak al zo ver in de problemen dat zowel zijzelf als de leerlingen in hun klas niet meer aan leren toekomen.

Financiering

Scholen krijgen voor alle leerlingen in het derde en vierde schooljaar een extra budget, wat onder andere aan dergelijke trajecten te besteden is. Momenteel werkt Onstaheerd samen met twee AOC’s (agrarisch opleidingscentra), die de medewerkers en ruimte op Onstaheerd huren.

Activiteiten

OnstaheerdOp de Welkomboerderij wordt in het ochtendprogramma aandacht besteed aan dit leren, om te zorgen dat de jongeren niet achterop raken. In de middag wordt er onder andere gewerkt aan de sociale vaardigheden en is er tijd voor het praktische werk op de boerderij. Dit werk varieert van appels plukken of werken in de moestuin tot het onderhouden van de afrasteringen op het boerenerf of verkoop in de boerderijwinkel. Onstaheerd is in contact met natuurbeheerorganisaties om te kijken of de leerlingen ook een rol kunnen spelen in het onderhoud van een nabijgelegen natuurgebied.

Gedragsverandering

OnstaheerdDe leerlingen komen voor een periode van 13 weken vijf dagen per week naar de boerderij. Deze 13 weken zijn vastgesteld in de landelijke regels voor Reboundvoorzieningen. Zou die periode verlengd worden, bijvoorbeeld omdat het nuttig lijkt de leerling nog iets langer op de boerderij te houden, dan zou de leerling technisch gezien niet meer als leerling ingeschreven kunnen blijven en valt hij buiten het afgesproken Reboundtraject. Dat betekent ook dat de school geen extra budget voor deze leerling meer ontvangt en er dus geen financier meer is voor het Reboundtraject.

Hoewel 13 weken vaak niet lang genoeg zijn om echte gedragsverandering teweeg te brengen, doet Welkomboerderij Onstaheerd er binnen die periode alles aan om de leerling, ouders en schoolbegeleider te helpen inzicht te krijgen in de problemen en de mogelijkheden met die problemen aan de slag te gaan. Daarnaast zijn ze met de betrokken AOCs in contact over de mogelijkheden leerlingen al in een eerder stadium een (rebound)traject aan te bieden, om zo problemen beter te voorkomen en meer kans te bieden voor de leerling terug te keren naar zijn/haar school.

Foto’s zijn eigendom van Onstaheerd – www.onstaheerd.nl.

Een verslagje van de tweede presentatie van de dag door Annet Schepers volgt nog. Mijn foto’s van de dag zijn hier te bekijken. Aanwezigen van de dag en andere geïnteresseerden: meld je aan op het forum als je het leuk vindt om meer/vaker contact te hebben. Om meer praktijkverhalen uit te wisselen, of juist gesprekken die wat dieper op de zaken in gaan. Via het Nederlandse forum en de Farming for Health website laten we weten wanneer er weer een volgende bijeenkomst staat gepland.

Invalshoeken landbouw en zorg

Er zijn momenteel zoveel initiatieven in de landbouw en zorg wereld dat ik af en toe door de bomen het bos niet meer zie. Het is uiteraard geweldig te zien dat ‘zorglandbouw’ als werkwijze zo aanslaat en kennelijk oplossingen en mogelijkheden aandraagt voor meerdere maatschappelijke vraagstukken waarmee we in Nederland (Europa, daarbuiten zelfs) te maken hebben.

Wat me opvalt is dat er zorglandbouw initiatieven zijn die starten vanuit de boer, vanuit reguliere zorginstellingen, en initiatieven die starten vanuit de gemeente. Los van de formele aanstuurder/initiator zal het wellicht vaak voorkomen dat de eerste stappen door een van de andere partijen zijn gezet. Bijvoorbeeld een gemeente die een initiatief opzet omdat er een concrete vraag ligt van zorginstellingen of maatschappelijke organisaties, of een bestaande zorginstelling die actief wordt in landbouw en zorg, omdat er vanuit zorgboeren contact is gezocht en een aanbod voor samenwerking ligt.

Maar wat betekenen deze invalshoeken en samenwerkingen nu voor de zorglandbouw projecten die hieruit komen ‘rollen’? Kan een gemeente het initiatief nemen en instelling (met clienten) en boeren met elkaar in contact brengen? Zitten er voordelen aan zo’n actieve rol van de gemeente? Nadelen? En als een zorginstelling op grotere schaal cliënten aan dagbesteding op een zorgboerderij zou willen helpen, en om die reden zorgboeren stimuleert zich te verenigen en gezamenlijk kwaliteit te garanderen, is dat dan een slechte zaak, of juist een goede?

Reacties zijn welkom!