Turkse ouderen vinden plek op zorgboerderij

Heerlijke hapjesDe vingers nog plakkerig van de overheerlijke baklava kruip ik even achter de computer om een verslagje te schrijven van een leuke interculturele ontmoeting vandaag. Een ontmoeting tussen Turkse en Nederlandse cultuur, maar ook tussen de cultuur van stad en die van platteland. Ik bezocht de opening c.q. start van ANKA (www.ankazorg.nl), een centrum voor dagbesteding voor Turkse ouderen, op boerderij Het Derde Erf (www.hetderdeerf.nl) in Soest, bij Amersfoort.

ANKA wordt gevormd door Özlen Tanyel-Akkoyun en Yasemin Asçi, beiden met een Turkse achtergrond, in Nederland geboren en getogen, en met een ruime ervaring in de hulpverlening (onderwijs, geestelijke gezondheidszorg en zorg voor mensen met een verstandelijke beperking).

Gewoon beginnen

ANKA initiatiefneemster Özlen Tanyel-Akkoyun houdt toespraakIn een openingstoespraak verhaalt Özlen Tanyel kort van de start van dit initiatief aan de keukentafel tot aan de officiële opening vandaag. Een lang traject van voorbereiding en zoeken naar de juiste partners, maar “praatjes vullen geen gaatjes”, aldus Özlen, en dus zijn zijzelf en haar collega erg blij dat het centrum nu van start is gegaan en één dag per week dagbesteding aanbiedt. Zoals ook de folder en website vermelden gebeurt dit in de vorm van onder andere lotgenotencontact, handenarbeid, tuinieren, koken, bewegen, deelname aan een cursus, bijwonen van voorlichting en het doen van klusjes op de boerderij. Vorige week de eerste dag, “voor spek en bonen”.

Ouderen

Özlen Tanyel spreekt namens ANKA haar dank uit richting o.a. Het Derde Erf, de gemeente Amersfoort, ETC Adviesgroep, de Taskforce Multifunctionele Landbouw, maar ook en vooral richting ouders, ooms en tantes. Uit Turkije weggegaan om hun kinderen een betere toekomst te geven heeft deze generatie veel opgeofferd en veel van hun energie geïnvesteerd in die betere toekomst. Met dit initiatief voor zorg en dagbesteding wil ANKA de generatie van ouders / ouderen iets terug geven.

Multiculti!ANKA hoopt de ouderen door de activiteiten op Het Derde Erf wekelijks een fijne en interessante ervaring mee te geven, maar op hun beurt verwachten zij zelf ook te kunnen leren van de ouderen. De ouderen staan nog veel dichter bij de landbouw dan de jongere generaties en hebben daarnaast veel meer levenservaring. Een mooie bundeling van kracht en kennis dus. En dat alles tegen het decor van Biologische Bezoekboerderij Het Derde Erf van Joop en Corine Wantenaar.

Publiciteit

Wethouder Van Daalen (Amersfoort)Wethouder van Daalen van de gemeente Amersfoort houdt een korte toespraak waarin hij onder andere refereert aan het belang van de verbinding tussen stad en land, en voltrekt daarna de officiële opening met het doorknippen van het rode lint. Met aanwezige fotografen en cameramannen is het weinig zichtbaar voor publiek, maar de publiciteit is ook wel weer een goed teken. Want in feite lijkt Het Derde Erf de eerste (zorg)boerderij te zijn die een plek biedt voor zorg aan allochtone ouderen. Enkele weken geleden kopte de Twentse krant Tubantia dat de eerste allochtone zorgboerderij te vinden is in de buurt van Enschede. Deze boerderij moet echter nog van start gaan, hopelijk de eerste helft van 2010.

Twentse multiculturele zorgboerderij

Ali BingolInitiatiefnemer van de Twentse boerderij, meneer Bingol, is ook aanwezig vandaag en legt uit wat de plannen in Twente inhouden. Het gaat om een belevingsboerderij (dus niet arbeidsmatig) voor groepen van vele verschillende culturen. Met aankomende / potentiële gasten is uitgebreid gepraat om te achterhalen waar hun behoeften liggen. De wensen zijn doorgegeven aan een bouwbedrijf dat de locatie – een boerderij van de gemeente Enschede, op 500m van bestaande zorgboerderij De Viermarken – zal gaan aanpassen. Er komt bijvoorbeeld een traditionele oven. Ook om het gebouw heen op het boerenerf worden aanpassingen gemaakt. Er komen verschillende kleine moestuintjes waar iedereen zijn eigen groenten kan kweken. Ook worden hoogteverschillen aangebracht in de tuin, om het platte van het platteland een beetje te compenseren. Qua activiteiten zal er ook veel gedaan worden op het gebied van integratie en wederzijde kennismaking tussen culturen en generaties. De ligging vlak naast een bestaande ‘reguliere’ zorgboerderij is een mooie directe verbinding. Intussen wordt toegewerkt naar een AWBZ erkenning. Ook hopen de betrokkenen in de nabije toekomst zorginstellingen uit de regio te kunnen adviseren over ruimte bieden aan mensen van verschillende culturen.

Succes!

ANKA heeft gekozen voor een snelle maar kleinschalige start van één dag per week op bestaande boerderij, waarna gekeken zal worden of uitbreiding naar meer dagen en meer locaties mogelijk is. In Twente wordt een uitgebreid multicultureel aanbod uitgerold, wat betekent dat de start nog even op zich laat wachten. Duidelijk is dat er onder “nieuwe Nederlanders” behoefte is aan een stukje terugkeer naar de wortels op het platteland, en dat dat platteland – al dan niet met aangepaste hoogteverschillen – veel te bieden heeft. Ik ben erg benieuwd hoe beide initiatieven zich gaan ontwikkelen en wens allen veel succes!

Multiculti! Turkse dans tegen decor van Hollandse boerderij

Betrokkenheid ETC bij dit project

Ter opvolging van Stad Zoekt Boer 2008 werd de ETC Adviesgroep door de gemeente Amersfoort aangemoedigd ANKA te helpen met het vinden van een geschikte plek op een boerderij voor de groep Turkse ouderen uit Amersfoort. Via GUUS reageerde verschillende mensen op een oproep, waaronder Maarten Fischer (Taskforce MFL) die ons door verwees naar boerderij Het Derde Erf van Joop en Corine Wantenaar. Na een inventariserend gesprek met de Wantenaars organiseerde ETC een kennismaking tussen beide partijen. Inzet en ambitie van ANKA en Het Derde Erf om dit initiatief te laten slagen deed de rest.

De eigenwijze co-pedagoog

Tijdens de netwerkdag van de Community of Practice Farming for Health op dinsdag 13 januari 2009 vonden in de ochtend twee presentaties plaats. In het vorige bericht een kort verslag van de presentatie van Wridzer Datema over jongeren op de welkomboerderij Onstaheerd in Sauwerd, Groningen. De tweede presentatie werd gegeven door Annet Schepers, docent aan de Stoas Hogeschool in Dronten. Bij deze (met excuus voor de vertraging!) een impressie.

Animal Assisted Interventions

Annet Schepers over Ono therapieVoor haar studie Master Ecologische pedagogiek aan de Hogeschool Utrecht deed Annet Schepers onderzoek in Italië naar zogenaamde animal assisted intervention met behulp van ezels, ook wel ono-therapie genoemd.

Animal assisted therapy (AAT) is een veelgebruikte term om die therapeutische activiteiten te benoemen waarbij dieren een essentiële ondersteunende rol spelen. Omdat het vaak gaat om een geheel aan activiteiten, therapie en educatie wordt ook wel gesproken van Animal Assisted Interventions (AAI) – een benoeming die ook Annet het liefst gebruikt, mede omdat de term therapie voor sommige mensen wat geladen is.

Onderzoeksmethode

Annet paste een interessante methode van kwalitatief onderzoek toe. Een reeks praktijkverhalen van trainers en externe experts, door Annet vastgelegd in interviewverslagen en op video, werd voorgelegd aan een groep van 7 analisten die op hun beurt hun interpretatie van de verhalen deelden. De groep bestond onder andere uit studenten toegepaste psychologie, een bioloog, een theologie professor van de Universiteit van Amsterdam en een onderzoeker van de Wageningen Universiteit. Op deze manier ontstond een gevarieerd beeld van de mogelijke bijdrage van ono-therapie aan de gezondheid en het welbevinden van verschillende groepen cliënten.

“Alleen als je je eigen behoeften kent, kun je die van de ander begrijpen”
‘Ezelfluisteraar’ Damiano Biscossi

Haarlemmerolie

Uit de analyse kwamen een aantal essentiële onderwerpen naar voren die een rol lijken te spelen bij ono-therapie. Met name gedragsregulering, contact, relatie, interactie en samenwerking, maar bijvoorbeeld ook concentratie, respect en verantwoordelijkheid. Ono-therapie blijkt volgens de analyse zeer breed toepasbaar te zijn. Van mensen met een eetstoornis tot cliënten met ADHD, van autistische mensen tot borderliners tot mensen met posttraumatische stress stoornis. Ook de effecten zijn legio. Annet noemde er vele, waaronder zelfacceptatie, -vertrouwen en -respect, agressie reductie, expressie van emotie, verbeteren van relaties, verbinding met de omgeving en ook plezier. ‘De ezel lijkt wel haarlemmerolie: hij is eigenlijk overal goed voor’.

schilderij van ezelAnnet spreekt van een ecologisch krachtveld rondom de cliënt. De cliënt is op een of andere manier geblokkeerd geraakt binnen zijn leefomgeving van gezin, cultuur, school, etcetera. Een mooie gave van de ezel is dat hij de cliënt kan terugzetten in zichzelf. Niet eens zozeer in de maatschappij, maar eerst in zichzelf en van daaruit verder.

Terughoudend

Hoewel Annet erg overtuigd is van de waardevolle rol die ezels kunnen spelen in de begeleiding van cliënten (getuige haar aanstekelijke presentatie!) is ze toch terughoudend met het aanraden van ono-therapie aan elke willekeurige geïnteresseerde. Als eigenaar van De Kleine Hoeve, die opvang biedt aan ezels ‘met een verhaal’, krijgt ze vaak verzoeken voor het verkopen of uitlenen van ezels voor dergelijke doeleinden. Het werken met ezels vergt echter wel wat oefening en committment. In eerste instantie moet voor de ezel zelf een goede leefplek en -situatie worden gecreëerd. De ‘eigenwijze’ aard van de ezel is als het ware een stukje zelfbescherming. Ezels zijn vaak wel erg nieuwsgierig, maar bepalen graag zelf of zij toe zijn aan intensief contact met een cliënt of niet. Als trainer moet je dat goed kunnen aanvoelen om zowel de grenzen van de ezel te bewaken als ook het welzijn van de cliënt. Pas wanneer een dergelijke band is opgebouwd tussen trainer en ezel dan kan gekeken worden of het tussen cliënt en ezel klikt en er tussen hen een sfeer ontstaat van waaruit je verder kunt werken.

Onlangs zette Annet Schepers de stichting IAA op (Intervention Asinus Assisted) om kinderen en volwassenen met levenslooppsychologische/pedagogische problemen en/of stagnaties stimuleren en begeleiden in hun ontwikkeling door gebruik te maken van interventies met ezels.

Een verslagje van de eerste presentatie van de dag door Wridzer Datema stond al eerder op dit weblog (28 Jan 2009). Mijn foto’s van de dag zijn hier te bekijken. Aanwezigen van de dag en andere geïnteresseerden: meld je aan op het forum als je het leuk vindt om meer/vaker contact te hebben. Om meer praktijkverhalen uit te wisselen, of juist gesprekken die wat dieper op de zaken in gaan. Via het Nederlandse forum en de Farming for Health website laten we weten wanneer er weer een volgende bijeenkomst staat gepland.

Welkomboerderij biedt jongeren een tweede kans

Tijdens de netwerkdag van de Community of Practice Farming for Health op dinsdag 13 januari 2009 vonden in de ochtend twee presentaties plaats. Allereerst aan het woord was Wridzer Datema, ex-student van de Stoas Hogeschool.

Reboundvoorziening

welkomboerderij-onstaheerd-0381Naast leraar op een Gronings AOC werkt Wridzer op Welkomboerderij Onstaheerd, het familiebedrijf van de Datema’s in Sauwerd. Van een (goedlopende) biologische melkveehouderij is Onstaheerd een aantal jaren geleden omgevormd tot een Reboundvoorziening. Rebound is een term uit de sportwereld en betekent zoveel als ‘tweede kans’. Jonge scholieren met ernstige leer- en gedragsproblemen wordt via de reboundvoorziening een tweede kans aangeboden om mee te draaien in het schoolsysteem en zo ook kans te maken op een normale positie in de maatschappij.

De reboundvoorziening op zich is een landelijk geregelde ‘repressieve maatregel’ waar scholen gebruik van kunnen maken. Leerlingen die ‘in de rebound’ terecht komen zitten vaak al zo ver in de problemen dat zowel zijzelf als de leerlingen in hun klas niet meer aan leren toekomen.

Financiering

Scholen krijgen voor alle leerlingen in het derde en vierde schooljaar een extra budget, wat onder andere aan dergelijke trajecten te besteden is. Momenteel werkt Onstaheerd samen met twee AOC’s (agrarisch opleidingscentra), die de medewerkers en ruimte op Onstaheerd huren.

Activiteiten

OnstaheerdOp de Welkomboerderij wordt in het ochtendprogramma aandacht besteed aan dit leren, om te zorgen dat de jongeren niet achterop raken. In de middag wordt er onder andere gewerkt aan de sociale vaardigheden en is er tijd voor het praktische werk op de boerderij. Dit werk varieert van appels plukken of werken in de moestuin tot het onderhouden van de afrasteringen op het boerenerf of verkoop in de boerderijwinkel. Onstaheerd is in contact met natuurbeheerorganisaties om te kijken of de leerlingen ook een rol kunnen spelen in het onderhoud van een nabijgelegen natuurgebied.

Gedragsverandering

OnstaheerdDe leerlingen komen voor een periode van 13 weken vijf dagen per week naar de boerderij. Deze 13 weken zijn vastgesteld in de landelijke regels voor Reboundvoorzieningen. Zou die periode verlengd worden, bijvoorbeeld omdat het nuttig lijkt de leerling nog iets langer op de boerderij te houden, dan zou de leerling technisch gezien niet meer als leerling ingeschreven kunnen blijven en valt hij buiten het afgesproken Reboundtraject. Dat betekent ook dat de school geen extra budget voor deze leerling meer ontvangt en er dus geen financier meer is voor het Reboundtraject.

Hoewel 13 weken vaak niet lang genoeg zijn om echte gedragsverandering teweeg te brengen, doet Welkomboerderij Onstaheerd er binnen die periode alles aan om de leerling, ouders en schoolbegeleider te helpen inzicht te krijgen in de problemen en de mogelijkheden met die problemen aan de slag te gaan. Daarnaast zijn ze met de betrokken AOCs in contact over de mogelijkheden leerlingen al in een eerder stadium een (rebound)traject aan te bieden, om zo problemen beter te voorkomen en meer kans te bieden voor de leerling terug te keren naar zijn/haar school.

Foto’s zijn eigendom van Onstaheerd – www.onstaheerd.nl.

Een verslagje van de tweede presentatie van de dag door Annet Schepers volgt nog. Mijn foto’s van de dag zijn hier te bekijken. Aanwezigen van de dag en andere geïnteresseerden: meld je aan op het forum als je het leuk vindt om meer/vaker contact te hebben. Om meer praktijkverhalen uit te wisselen, of juist gesprekken die wat dieper op de zaken in gaan. Via het Nederlandse forum en de Farming for Health website laten we weten wanneer er weer een volgende bijeenkomst staat gepland.

Blog interview – Landbouw en zorg

Ik ben per email geïnterviewd (zie alhier) door Josien Kapma (o.a. Guus community manager). Over landbouw en zorg, de community of practice Farming for Health en onze morgen te houden CoP netwerkdag. (Vreemd om je eigen tekst zo terug te lezen als je het niet zelf op je eigen weblog hebt geplaatst.)

Het hele stuk, en dus ook mijn bedenksels over ‘de toekomst’ van landbouw en zorg, is mijn persoonlijke mening. Ik ben wel heel benieuwd of andere CoP leden (of niet-leden) hier hetzelfde of juist heel anders over denken. Josien heeft een discussie ruimte aangemaakt op de  zogeheten Platteland Ning (netwerk website). Van harte welkom daar mijn ideeën te weerleggen of andere ideeën te plaatsen. Even inloggen om mee te praten.

Group workWe zullen morgen ons best doen wat mooie foto’s te maken en mensen te spreken/interviewen om wat van de Farming for Health dag terug te koppelen, via dit en hopelijk ook andere weblogs. Wordt vervolgd.

* Foto door Marjolein Elings. Tweede bijeenkomst CoP Farming for Health in 2005, Wageningse Berg.

Invalshoeken landbouw en zorg

Er zijn momenteel zoveel initiatieven in de landbouw en zorg wereld dat ik af en toe door de bomen het bos niet meer zie. Het is uiteraard geweldig te zien dat ‘zorglandbouw’ als werkwijze zo aanslaat en kennelijk oplossingen en mogelijkheden aandraagt voor meerdere maatschappelijke vraagstukken waarmee we in Nederland (Europa, daarbuiten zelfs) te maken hebben.

Wat me opvalt is dat er zorglandbouw initiatieven zijn die starten vanuit de boer, vanuit reguliere zorginstellingen, en initiatieven die starten vanuit de gemeente. Los van de formele aanstuurder/initiator zal het wellicht vaak voorkomen dat de eerste stappen door een van de andere partijen zijn gezet. Bijvoorbeeld een gemeente die een initiatief opzet omdat er een concrete vraag ligt van zorginstellingen of maatschappelijke organisaties, of een bestaande zorginstelling die actief wordt in landbouw en zorg, omdat er vanuit zorgboeren contact is gezocht en een aanbod voor samenwerking ligt.

Maar wat betekenen deze invalshoeken en samenwerkingen nu voor de zorglandbouw projecten die hieruit komen ‘rollen’? Kan een gemeente het initiatief nemen en instelling (met clienten) en boeren met elkaar in contact brengen? Zitten er voordelen aan zo’n actieve rol van de gemeente? Nadelen? En als een zorginstelling op grotere schaal cliënten aan dagbesteding op een zorgboerderij zou willen helpen, en om die reden zorgboeren stimuleert zich te verenigen en gezamenlijk kwaliteit te garanderen, is dat dan een slechte zaak, of juist een goede?

Reacties zijn welkom!

Wezenlijk en werkzaam in landbouw en zorg

Vorige week vrijdag 21 November 2008 organiseerde Stichting de Omslag een publieke presentatie van het onderzoek ‘Verschuivende paradigma’s in de landbouw en zorg’ en de premiére van film Zaaijers, geïnspireerd door het uitgevoerde onderzoek.

Deelnemers hadden bij aanmelding steeds per tien mensen een bevestigingsmail gekregen. Hoewel veel mensen (inclusief ikzelf) dus een kleine bijeenkomst was de volle capaciteit van de zaal bij Antropia benut: maarliefst 250 geïnteresseerden!

De zaal met o.a. Simone Noortman en Cees van Veldhuizen (in wit)

Na de opening door Derk Klein Bramel (Stichting Omslag) die ons weet te vertellen dat er inmiddels al zo’n 12.000 clienten ‘rondlopen’ op zorgboerderijen in Nederland, volgt een korte inleiding door Jana Loose (AViN), die eindigt met woorden uit een oude spreuk:

Draag de zon naar de aarde,
O mens, gij zijt tussen licht en duisternis geplaatst,
Wees een strijder voor het licht
Houd van de aarde, zodat zij tot een stralende edelsteen wordt.
Herschep de plant, herschep het dier,
Herschep U zelf.

Hannelore vertelt

Dan is het woord aan Hannelore Speelman (Noorderhoeve – Schoorl, Noord-Holland). Hannelore is één van de pionierende zorgboeren die deelnam aan de rondetafel gesprekken die de basis vormden van het onderzoek.

Voor een grote zaal is het altijd moeilijk de juiste sfeer neer te zetten, maar Hannelore raakt al snel op dreef en vertelt vanuit haar eigen ervaringen, en vanuit haar hart.

Hannelore Speelman en de prei anekdote

Ze vertelt ze over de begindagen van de zorglandbouw, toen er nog geen kwaliteitshandboeken waren en het zorgboeren gepaard ging met uitproberen en dus met veel vallen en opstaan. Over de enorme ontwikkeling die de sector doormaakte de afgelopen 30 jaar. En over het wezenlijke en het werkzame, dat in de kern altijd hetzelfde is gebleven. Zoals die verbinding met de ander, met de natuur en daardoor weer met jezelf.

Herkenning

De anecdotes van Hannelore (geillustreerd door foto’s en een bos prei) roepen zichtbaar en hoorbaar herkenning op. Ook wordt er hier en daar geknikt wanneer Erik Baars van het Louis Bolk Instituut even later de hoogtepunten uit het onderzoek presenteert. Maar of er voor de aanwezige zorgboeren en andere betrokkenen veel nieuws ter tafel komt is de vraag. Gaat het dan om het staven van dat wat die pioniers jaren geleden al aanvoelden?

Wat is nou wezenlijk en werkzaam in de landbouw en zorg? Met het uitgevoerde onderzoek blijven veel verhalen van de pionierende boeren bewaard. Maar de gevoerde gesprekken vormen geen wetenschappelijk bewijs van de waarde van landbouw en zorg. Het onderzoek verzamelt; brengt mensen en hun verhalen samen. De pioniers, die lang geleden op hun gevoel de overstap maakten, zonder te weten waar het hen brengen zou, en deze vrijdag zo’n 250 mensen die in het wezenlijke en werkzame van die stap geloven en de waarde van landbouw en zorg aanvoelen.

Vanuit dat oogpunt biedt de film Zaaijers van Feico Hajonides een mooie impressie van de sfeer en achterliggende thematiek van landbouw en zorg. Een hele reeks boeken, brochures en andere publicaties – van Omslag, Steunpunt of WUR – geven inzicht in de tastbare en meetbare kanten van het vak. Zaaijers werpt wat schemerlicht op het gevoel en innerlijke dat erbij komt kijken. Overpeinzingen gewenst.

Michiel in de film Zaaijers

Enkele foto’s van de bijeenkomst hier: http://www.flickr.com/photos/dorineruter/tags/20081121.

Het boekje met uitkomsten van het onderzoek is voor 15 Euro te bestellen via het Louis Bolk Instituut. De film is (vermoed ik?) bij Omslag te bestellen, zolang de voorraad strekt.