Dag van de Zorglandbouw 2010

Morgen is het weer zover, de Dag van de Zorglandbouw 2010. Vorig jaar voor de eerste keer gehouden in Orpheus, Apeldoorn. Door verschillende mensen gedocumenteerd op weblogs, via fotos en filmpjes. Enkele van deze door deelnemers gemaakte fotos en filmpjes zijn door organisator Reed nu gebruikt voor de introductie van de bijeenkomst dit jaar. Leuk! Ze geven namelijk een beetje een beeld van de sfeer die dag en van wat wij als deelnemers interessant vonden.

Web Twee Cafe

Morgen ben ikzelf te vinden in een kleine stand van Netwerk Platteland, een informeel Web2.0 Cafe. Via die weg proberen we mensen die dat interessant vinden wat opweg te helpen met het online vasthouden van hun zojuist opgedane contacten, en zelfs hun netwerk uit te breiden of de mensen in hun netwerk concreet te gaan  volgen. Twitter, LinkedIn, weblogs – sociale media of ook wel web2.0 genoemd. Kom gerust langs om hallo te zeggen, ook als je niets actiefs wilt  doen met dat online netwerken. Is toch leuk om even kennis te maken. Het Web2.0 Cafe is onderdeel van ons lopende leertraject over Web2.0 en platteland, onder andere mogelijk gemaakt door de Taskforce Multifunctionele Landbouw.

Twitter

Voor wie wil: er kan tijdens de dag worden getwitterd (www.twitter.com). Door de tag #zorglb te gebruiken kunnen twitterende bezoekers (en niet-bezoekers) elkaar rondom dit thema van zorglandbouw vinden. Een leuke manier om je netwerk uit te breiden, te weten wat anderen van de Dag vonden, en om mensen na de dag een beetje op de radar te houden. Zou jammer zijn om te wachten tot volgend jaar voor je mensen weer zag, en direct afspreken en elkaar bezoeken is ook niet altijd mogelijk.

Doe je zelf niets met Twitter maar zou je toch eens willen weten wie er nu precies wat voor berichten twittert over deze dag, dan is er tijdens het evenement in Arnhem een scherm met Twitterberichten te volgen bij onze stand en zijn de berichten ook online te volgen.

(Voor het scherm met berichten op de congreslocatie maken we gebruik van http://www.Twitterfountain.com.)

Napraten via LinkedIn

Op LinkedIn is er gelegenheid om naderhand nog wat  na te praten via de Nederlandse groep van Farming for Health. (Dit is een open discussie groep op LinkedIn, dus je bent vrij je daar aan te melden. Farming for Health is een informeel netwerk van mensen die werken in de groene zorg. Zie ook www.farmingforhealth.org).

Bufferen, buffelen en laten gaan

Wanneer men zich in Italië bezig houdt met landbouw en zorg heet dat “sociaal boeren”. Ik vind dat altijd een mooie term, die heel breed kijkt naar de sociale functie van de zorgboer (en zijn andere sociale collega’s) binnen de samenleving.

Sociale boer

Een geweldig voorbeeld van zo’n sociale boer in Nederland is Jaap Gorter. Jaap heeft decennia lang ervaring als tuinder / zorgboer, in Nederland (bij de Noaberhoeve in Echten) en daarbuiten. Ik maakte kennis met hem op een ontmoetingsdag van Stichting Omslag en de CoP Farming for Health. Afgelopen vrijdag nam Jaap uitgebreid de tijd om mij flink opweg te helpen met de plannen voor Dorpstuin Nunspeet.

Balanceren

Eén aspect van het zorgboeren dat steeds weer terugkwam in ons gesprek, was de moeilijke en uitdagende balans tussen de hoeveelheid werk en hoeveelheid hulp op de tuin. Hoe zorg je dat er steeds genoeg geschikt werk ligt voor de vaste deelnemers, maar dat je het werk ook kunt behappen wanneer de verwachtte hulp om wat voor reden dan ook tegenvalt.

Om te zorgen dat je genoeg werk achter de hand hebt, kun je bufferklussen creëren (hout hakken of aardappelzakken naaien, bijvoorbeeld) voor de rustiger periodes. Wanneer er over het geheel genomen meer werk nodig lijkt te zijn, moet je soms een structurele klus aanhalen, zoals uitbreiding van je tuin. Toch kan het zijn dat dat werk daarna moeilijk bij te benen is, omdat deelnemers minder gaan werken of wegblijven, de inzet van vrijwilligers afneemt, of bijvoorbeeld door eigen ziekte.

Inhalen

Je rekent op veel hulp, maar wanneer die hulp tegen valt moet je ook de nodige maatregelen kunnen nemen. Dat betekent werk snel in je eentje uitvoeren of dingen laten gaan. Wat de eerste optie betreft kun je door mechanisatie in weinig tijd veel werk uitvoeren. Werken met de rolschoffel – “de beste uitvinding sinds de fiets”  aldus Jaap – als voorbeeld. Bij de inrichting van de tuin moet je hier rekening mee houden. Op zo’n manier inrichten dat er genoeg duidelijke klussen voor deelnemers zijn, en tegelijk zó dat er makkelijk en snel door te tuin kan worden gegaan om te planten, schoffelen of oogsten.

Laten gaan

Dingen laten gaan is misschien nog veel moeilijker dan die inhaalslag maken. Wanneer het werk in een deel van de tuin toch uit de hand loopt en onkruid alles overwoekert, is het soms beter dat stukje tuin te  frezen en opnieuw te beginnen. Het is tegelijk een beetje hard zijn – een streep trekken door je werk en je plannen – als ook jezelf fouten toestaan en verder gaan.

Daarin vormt het werken in de tuin weer een mooie metafoor voor je eigen leven op andere niveaus, lijkt me. Niet alleen voor deelnemers aan je tuin of boerderij, maar ook voor zorgboeren en werkbegeleiders.

Ouderen in de moestuin aan de Costa del Sol

Sarah Spaulding Castle and Maud Cooper in GardenEen knipseltje uit de krant Costa del Sol Actueel (meegebracht door schoonvaders vanuit het zonnige zuiden), vertelt dat in de zuidelijke gemeente Antequera een ouderencentrum gaat starten met ecologische moestuinen. Het project is een initiatief van de gemeente. Volgens de regerende partijen hebben nog veel ouderen de droom hun eigen gewassen te verbouwen. Zelf wil de gemeente graag ecologisch tuinieren en de beschikbaarheid van ecologisch voedsel bevorderen. Met dit project slaat zij dus twee vliegen in één klap.

De gemeente stelt percelen landbouwgrond beschikbaar en andere nodige middelen om ecologisch tuinieren mogelijk te maken. De opbrengst is in eerste instantie voor eigen gebruik in het ouderencentrum zelf, maar wordt later mogelijk ook op een markt verkocht. Er is momenteel al een ecologische markt op zaterdagen, genaamd Ecoantequera.

De krant meldt nog meer: “Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten om een subsidie beschikbaar te stellen voor de bouw van een kassencomplex waar mensen die moeilijk meekomen in de samenleving zullen gaan werken.”

(Ben benieuwd of met de toename van dit soort projecten ook het aandeel Spaanstalige mensen in de Farming for Health CoP zal gaan groeien. Al lange tijd blijft dat aantal hangen op 1 of 2 leden. Mogelijk de taalbarrière.)

Symposium “Natuurlijk groen voor de zorg”

Wilde Weelde

Wilde Weelde is de vakvereniging van natuurvriendelijke ondernemers in het groen.  U vindt hier hoveniers, kwekers, boomverzorgers en leveranciers van verantwoorde tuinmaterialen. Er zijn ontwerpers die gespecialiseerd zijn in ecologisch gericht tuinadvies. Op het gebied van buurtgroen en natuurspeelplaatsen wordt groene vakkennis gecombineerd met expertise op het gebied van de begeleiding van sociale processen.

Therapeutsche tuin en symposium

In 2009 bestaat de vereniging 10 jaar. Er is besloten, dat we in dit jaar als Wilde Weelde-leden een therapeutische tuin gaan aanleggen als jubileumcadeau van Wilde Weelde aan een zorginstelling. Op 6 november volgt een symposium over het thema “Natuurlijk groen voor de zorg”. In een ontmoeting tussen mensen uit de zorg en uit het groen willen we mogelijkheden verkennen en van elkaar leren. Voor informatie en eventueel deelname: mail naar het secretariaat.

Bron: www.wildeweelde.org

Een bijzondere ontmoeting op Bronlaak

Group photoAfgelopen zaterdag was ik uitgenodigd om kennis te komen maken met een Indiaas echtpaar dat rond Madurai (Tamil Nadu, India) een uitgebreid centrum runt voor geestelijke gezondheidszorg van voornamelijk arme mensen. Mensen met psychische problemen of een verstandelijke beperking worden in India vaak buitengesloten (of soms juist letterlijk binnen gesloten – hun hele leven) en beschouwd als van weinig tot geen waarde voor de samenleving. Het centrum (M.S. Cellamuthu Trust) biedt deze mensen een programma dat zich richt op genezing waar mogelijk, en verder zoveel mogelijk rehabilitatie: leren omgaan met de beperking en zoveel mogelijk richten op wat wel mogelijk is. Landbouwvaardigheden vormen een essentieel onderdeel van het rehabilitatie programma. Op mijn Engelse weblog schreef ik een verslag over deze bijzondere organisatie.

Kennismaking

De ontmoeting met de familie Ramasubramanian-Rajkumari en hun Nederlandse contactpersoon Gerard Helmink vond plaats bij Bronlaak, waarover zij een artikel hadden gelezen in het LEISA Magazine. Dit vormde een mooie gelegenheid voor mijzelf om ook eens een kijkje te nemen bij deze antroposofische woon-werkgemeenschap in het noordoosten van Brabant, en eindelijk eens kennis te maken met CoP Farming for Health lid Natasha van Dijk en haar partner Michael, beiden werkzaam en woonachtig op Bronlaak. In dit bericht een verslag van wat ik heb meegekregen van het reilen en zeilen van deze gemeenschap.

Dorpsgemeenschap

BronlaakBronlaak – sinds kort onderdeel van de landelijke antroposofische zorginstelling Zonnehuizen – kent momenteel zo’n 90 bewoners binnen de gemeenschap zelf en 30 bewoners in nabijgelegen dorp, beiden als onderdeel van de 24-uurs zorg die de gemeenschap biedt. Daarnaast zijn er nog eens 100 mensen die niet wonen maar wel werken bij Bronlaak.

De bewoners wonen met 5 á 6 mensen in een woonhuis. De samenstelling van de bewoners is nauwkeurig bepaald, o.a. aan de hand van het type zorgvraag en de mate van zelfstandigheid van de bewoners.  In ieder rijtje huizen is daarnaast een woning voor enkele woonbegeleiders, die – samen met anderen in full- of parttime dienstverband – beschikbaar zijn voor directe zorg, ook ’s nachts. Ook veel van het overige personeel van Bronlaak woont binnen de dorpsgemeenschap.

De gemeenschap is vormgegeven rond drie pijlers: wonen, werken en therapie. Elk van de zorgvragers krijgt een mentor binnen de onderdelen wonen en werken aangewezen (ongeveer 5 bewoners per mentor).

Structuur

De gemeenschap begint de dag gezamenlijk om 8:15 uur, als er in een kring geopend wordt met de ochtend spreuk – een spreuk van Rudolf Steiner. Tijdens de opening is er ruimte voor mededelingen (verjaardagen, ziekte, aangekondigen van afscheid van bewoners) en wordt er na het zingen van een lied elkaar een fijne dag gewenst. Iedereen vertrekt daarna naar zijn eigen werkplek, waar om 8:30 gestart wordt. Natasha legt dit verzamelen en uitwaaieren uit als een soort inademen en uitademen, een natuurlijk ritme dat de mensen houvast geeft. Ook dingen als het ritme van de seizoenen, dat o.a. vanwege het buitenwerk door velen heel bewust wordt ervaren, wordt door de bewoners als prettige vaste structuur ervaren.  

Dagbesteding

Nursery in greenhouseZorgvragers kunnen uit een groot werkaanbod activiteiten kiezen. Op het terrein van Bronlaak zelf is er bijvoorbeeld een grote biologisch-dynamische tuin De Kiem met:

  • Groenten en fruit in de volle grond,
  • Kassen voor bijvoorbeeld tomaten, maar ook voor het opkweken van kleine plantjes voor de eigen tuin en verkoop aan de lokale tuinders,
  • Een tuin met kruiden en medicinale planten, waarmee ook gedroogde kruiden, thee en tincturen op fytotherapuetische basis worden gemaakt voor verkoop in de eigen winkel.

Fresh produce from the gardensVerder kan er bijvoorbeeld gewerkt worden met de koeien op het land en zijn bewoners onder begeleiding betrokken bij onderhoud van het groen op het landgoed. Voor meer binnenwerk  is er een kaasmakerij (van de melk van de Bronlaakse koeien), een pottenbakkerij en kaarsenmakerij en zijn er nog vele creatieve werkzaamheden zoals weven (o.a. sjaals en kleden), zijde schilderen, werken met vilt (o.a. decoratief) en met hout (o.a. speelgoed). Ook zijn er bewoners die graag werken in het huishouden van de gemeenschap, zoals de keuken of de wasserij.

Het toewijzen van een taak of type werk wordt altijd gedaan in samenspraak tussen therapeut, ouders/partner van de bewoner en de bewoner zelf. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheden van de bewoner en zijn/haar persoonlijke voorkeur. De ene persoon heeft meer behoefte aan een veilige, besloten omgeving om geconcentreerd te kunnen werken, terwijl een ander liever zijn energie kwijt raakt door het buiten werken.

Deelnemen

Erg mooi is hoe ook mensen die nauwelijke actief kunnen bijdragen aan het uitvoeren van het werk toch bij de gemeenschap betrokken worden. Zoals een bewoner met een zware verstandelijke en lichamelijke handicap, die tijdens het werken in de keuken gewoon aanwezig is en alles volgt via het kijken en luisteren naar de medebewoners. Of de oudere bewoners, die steeds minder goed – of zelfs niet meer – kunnen meewerken, maar toch op Bronlaak kunnen blijven wonen en zijn. In de laatste fase van hun leven krijgen ze de mogelijkheid om hun levensverhaal op te tekenen, bijvoorbeeld aan de hand van foto’s. Zo bereiden zij zich langzaam voor op hun aftocht van het wereldtoneel.

Omgekeerde integratie

Winkel Waterman - BronlaakAl de producten die op Bronlaak worden geproduceerd, van groenten en sierbloemen tot de zijdeschilderingen en houten speelgoed worden verkocht in de winkel Waterman, centraal gelegen op het landgoed. Deze winkel trekt ook mensen uit de omgeving aan, en is daarmee een onderdeel van de “omgekeerde integratie” die Bronlaak wil bewerkstelligen.

Sinds een tijd wordt in Nederland veel aandacht besteed aan het opnemen van mensen met een handicap in de lokale gemeenschap, door woonhuizen in de dorpen en wijken op te zetten, in plaats van geïsoleerd in de buitengebieden. Maar dat iemand in een gewone straat woont naast gewone buren betekent nog niet dat er veel contact is met die buren. Sommige gehandicapten kunnen alsnog heel eenzaam zijn, veel meer dan wanneer zij op een plek als Bronlaak wonen. Bronlaak besteed daarom veel aandacht aan het uitnodigen van mensen buiten de gemeenschap om contact te leggen, te komen ervaren wat het is om op Bronlaak te wonen en werken. In plaats van mensen met een handicap te integreren in onze toch erg individualistische samenleving ligt de focus hier op een hernieuwde kennismaking van mensen met hun meer hulpbehoevende buren. Naast het houden van de winkel, werkt Bronlaak hier ook aan door het organiseren van talloze activiteiten als open dagen, concerten en tentoonstellingen, en door open te staan voor bezoekers die eens willen komen kijken of die willen meewerken als vrijwilliger. Een uitnodigende houding die mij, na dit inspirerende bezoek, doet wensen dat ik iets dichterbij woonde dan de huidige 3 uur reisafstand tussen Bronlaak en mijn eigen woonplaats!

Zie hier de foto’s die ik maakte tijdens dit bezoek. Meer informatie over andere antroposofische zorglocaties van de koepel Zonnehuizen, waaronder een aantal zorgboerderijen en woon-werk gemeenschappen elders in het land, is te vinden op hun website. De ontstaansgeschiedenis van het landgoed en de antroposofische dorpsgemeenschap Bronlaak is opgetekend door Albert Arts in het boek Bronlaak. Antroposofische dorpsgemeenschap met verstandelijk gehandicapten. Ideaal en Werkelijkheid. ISBN 90 901 2088 2. Te verkrijgen bij winkel Waterman op Bronlaak.

De kracht van sociale netwerken

Het Actiecomité

Beste Dorine, je naam heb ik doorgekregen van de directrice van de Noorderhoeve in Castricum. Ik zal me even voorstellen: ik heet Suzanne Kooij, ik woon in Amsterdam West en ik coördineer een reddingsactie voor zorgboerderij De Boterbloem in Amsterdam-Osdorp.

Zo begon het emailtje dat ik 31 Januari ontving van Suzanne Kooij, lid van het kersverse Actiecomité dat zich in wilde zetten voor het behoud van ecologische zorgboerderij De Boterbloem in de Lutkemeerpolder bij Amsterdam. Hannelore Speelman, die Suzanne naar mij had doorverwezen, is niet alleen directrice van de Noorderhoeve, maak ook bestuurslid van Stichting Omslag, en van daaruit een van de eerste leden van de Community of Practice Farming for Health, een netwerk rondom landbouw en zorg waar ook ik lid van ben. Hannelore was net als de andere Nederlandse leden van dat netwerk kort daarvoor door mij gemaild om de aandacht te vestigen op een praktische vraag die een van de leden had gesteld op een online forum rondom plattelandszaken. Van verschillende kanten kwamen reacties en de vraagsteller was snel geholpen. 

Toen Suzanne een tijdje later bij de Noorderhoeve aanklopte voor advies voor de reddingsactie verwees Hannelore haar vervolgens door, met de suggestie om wellicht op datzelfde forum een verzoek om hulp te plaatsen. Ik wisselde wat emails met Suzanne, onder andere met de suggestie een gratis WordPress blog te starten (http://reddeboterbloem.wordpress.com was nog vrij) en zo niet alleen bekendheid onder een breed publiek te krijgen, maar ook de mensen die de actie steunen steeds van informatie te blijven voorzien.

Het Resultaat

Inmiddels zijn er vijf maanden verstreken, werd er door het comité breed en soms keihard actie gevoerd en werden er via internet en ‘in het eggie’ vele duizenden handtekeningen verzameld. Een weblog Red de Boterbloem als continue informatiebron met al het laatste nieuws, goed en slecht. En afgelopen week viel dan eindelijk op het weblog te lezen dat de stadsdeelraad Osdorp heeft besloten de gebruiksovereenkomst met De Boterbloem te verlengen met nog eens twee jaar. “De Boterbloem is gered!“, kwam er via Twitter binnen, en de media zette het behaalde resultaat  nog eens mooi in het zonnetje.

De Herkenning

Hoewel een hele andere situatie en manier van werken, doet het succes van De Boterbloem me weer even denken aan het verhaal dat Hannelore Speelman (ja, alweer!) van De Noorderhoeve me eind vorig jaar vertelde. Zie filmpje. Hannelore verhaalde van de internationale steun die de Noorderhoeve had ontvangen toen de gemeente Bergen 7 hectare van hun grond in beslag wilde nemen voor woningbouw. Enkel een mailtje naar de verschillende contacten uit het zorglandbouw netwerk was voldoende om een stortvloed aan bezwaarschriften richting de gemeente te sturen, Henrik Grawert-Lundzelfs een brief van het Ministerie van Sociale Zaken van Zwitserland.

Basis voor die steun, zo is te horen in het gesprek, is de interesse die de mensen in het netwerk hadden om elkaars verhaal aan te horen, en de tijd die men nam om zich in elkaars verhaal ook te herkennen en verplaatsen.

En de gemeente Bergen? Die wijzigde de plannen. De Noorderhoeve kreeg er op de koop toe ook nog eens een sterkere band door met de andere bewoners uit het gebied.

Het Netwerken

Terug naar De Boterbloem. Vanavond ontving ik opnieuw een berichtje van Suzanne:

Hoi Dorine, bedankt voor je goede tips die je me gaf toen ik net de reddingsactie had gestart! Een blog van WordPress was echt een gouden greep. We hebben er ontzettend veel profijt van gehad. Veel dank ook voor het meeleven en meedenken de afgelopen maanden. Het is erg fijn om gesteund te worden met nuttig advies als je als leek zo’n reddingsactie start. Veel groeten, Suzanne

netwerkHoewel het natuurlijk fijn is te zien dat iets wat je hebt gezegd of gedaan een ander ook echt verder heeft geholpen (wie vindt dat nou niet?), is het verhaal van De Boterbloem wat mij betreft ook een heel mooi voorbeeld van de kracht van netwerken. Van elkaar opzoeken en om hulp vragen. Elkaar steunen en degenen die jouw steunen informeren en bedanken. Van je teleurstellingen en successen met anderen delen.

Dit kan via internet tools zoals online petities, weblogs en Twitter, via email, brieven of telefoontjes of combinaties van dat alles. Als je – in wat voor vorm dan ook – maar de tijd neemt om dat contact met anderen te zoeken en inhoud te geven. Dan bouw je niet alleen een netwerk op, maar vooral een netwerk waarop je kunt bouwen.

Groene zorg in Midden-Limburg

Driebergen-Rijsenburg

Bosploeg ’t Zonnehuis onderhoudt natuurgebied De Krang

In het kwartaalblaadje van Natuurmonumenten (Natuurbehoud – Zomer 2009) las ik over de “bosploeg” van dagbestedingslocatie ’t Zonnehuis in Weert die zich inzetten voor landschapsonderhoud in natuurgebied De Krang in het Limburgse Swartbroek.

De ploeg bestaat uit mensen met een verstandelijke beperking en hun begeleiders. Na een instructie door de boswachter gaan ze zelfstandig aan de slag. Het zijn allemaal mensen die het leuk vinden buiten te werken. Het werk draagt bij aan een grotere zelfstandigheid.

“Deze aanpak werkt van twee kanten positief” vertelt boswachter Toon van den Eijnde. “Het onderhoud is goed voor de natuur en de mensen met een verstandelijke beperking krijgen een zinvolle dagbesteding, waar ze veel plezier aan beleven”

De groep van ’t Zonnehuis heeft eigen werkkleding en een busje om in te schaften. De groep onderhoudt verschillende natuurgebieden in de regio Midden-Limburg. Natuurmonumenten verzorgt de uitleen van materiaal.

Groencentrum Genegenterhof

Zoekend naar meer informatie over deze ‘zonnige bosploeg’ kwam ik een nieuwsbrief tegen van Pedagogisch Sociaal Werk Midden-Limburg. In deze nieuwsbrief uit eind 2008 wordt uitvoerig bericht over het in Maart 2009 te openen groencentrum Genegenterhof, een kleinschalig centrum voor professionele, arbeidsmatige dagbesteding in ’t groen. Het centrum, gelegen in het Limburgse Grathem, fungeert als uitvalsbasis voor verschillende groene dagbestedingsploegen vanuit diverse PSW locaties in de regio.

PSW heeft lang gezocht naar een geschikte locatie voor een groencentrum in Midden-Limburg. Onder de cliënten van PSW bestaat een grote vraag naar “groene” arbeidsmatige dagbesteding. Van de andere kant is er genoeg passend werk te vinden bij externe opdrachtgevers. Tot nu toe was de groene dagbesteding van PSW echter aangehaakt bij drie activiteitencentra in de regio. Dat was niet ideaal. Om de arbeidsmatige dagbesteding in ’t groen te kunnen uitbreiden en verder te professionaliseren is een goed geoutilleerde locatie nodig, voorzien van de nodige gereedschappen en apparatuur en gelegen in de natuur.

In de nieuwsbrief zelf meer over het verhaal rondom de lokatie, de invulling van de dagbesteding en de diverse opdrachtgevers die de groene groepen inschakelen bij natuur- en landschapsbeheer.

Op de kaart geprikt

Ik ben wat aan het experimenteren met een interactief “Farming for Health” kaartje. Meer informatie volgt. Dit mooie Limburgs initiatief er meteen opgeprikt. Bekijk de kaart hier. (Naar voorbeeld van de Innovatiekaart van Boerenverstand, gemaakt door Jules Stuifbergen).

* De afbeelding bij dit berichtje (bovenaan) is heel ergens anders, namelijk in Driebergen. Creative Commons afbeeldingen (vrij te gebruiken mits bronvermeding) vanuit Limburg zijn helaas dungezaaid op Flickr.