Afgelopen zaterdag was ik uitgenodigd om kennis te komen maken met een Indiaas echtpaar dat rond Madurai (Tamil Nadu, India) een uitgebreid centrum runt voor geestelijke gezondheidszorg van voornamelijk arme mensen. Mensen met psychische problemen of een verstandelijke beperking worden in India vaak buitengesloten (of soms juist letterlijk binnen gesloten – hun hele leven) en beschouwd als van weinig tot geen waarde voor de samenleving. Het centrum (M.S. Cellamuthu Trust) biedt deze mensen een programma dat zich richt op genezing waar mogelijk, en verder zoveel mogelijk rehabilitatie: leren omgaan met de beperking en zoveel mogelijk richten op wat wel mogelijk is. Landbouwvaardigheden vormen een essentieel onderdeel van het rehabilitatie programma. Op mijn Engelse weblog schreef ik een verslag over deze bijzondere organisatie.
Kennismaking
De ontmoeting met de familie Ramasubramanian-Rajkumari en hun Nederlandse contactpersoon Gerard Helmink vond plaats bij Bronlaak, waarover zij een artikel hadden gelezen in het LEISA Magazine. Dit vormde een mooie gelegenheid voor mijzelf om ook eens een kijkje te nemen bij deze antroposofische woon-werkgemeenschap in het noordoosten van Brabant, en eindelijk eens kennis te maken met CoP Farming for Health lid Natasha van Dijk en haar partner Michael, beiden werkzaam en woonachtig op Bronlaak. In dit bericht een verslag van wat ik heb meegekregen van het reilen en zeilen van deze gemeenschap.
Dorpsgemeenschap
Bronlaak – sinds kort onderdeel van de landelijke antroposofische zorginstelling Zonnehuizen – kent momenteel zo’n 90 bewoners binnen de gemeenschap zelf en 30 bewoners in nabijgelegen dorp, beiden als onderdeel van de 24-uurs zorg die de gemeenschap biedt. Daarnaast zijn er nog eens 100 mensen die niet wonen maar wel werken bij Bronlaak.
De bewoners wonen met 5 á 6 mensen in een woonhuis. De samenstelling van de bewoners is nauwkeurig bepaald, o.a. aan de hand van het type zorgvraag en de mate van zelfstandigheid van de bewoners. In ieder rijtje huizen is daarnaast een woning voor enkele woonbegeleiders, die – samen met anderen in full- of parttime dienstverband – beschikbaar zijn voor directe zorg, ook ’s nachts. Ook veel van het overige personeel van Bronlaak woont binnen de dorpsgemeenschap.
De gemeenschap is vormgegeven rond drie pijlers: wonen, werken en therapie. Elk van de zorgvragers krijgt een mentor binnen de onderdelen wonen en werken aangewezen (ongeveer 5 bewoners per mentor).
Structuur
De gemeenschap begint de dag gezamenlijk om 8:15 uur, als er in een kring geopend wordt met de ochtend spreuk – een spreuk van Rudolf Steiner. Tijdens de opening is er ruimte voor mededelingen (verjaardagen, ziekte, aangekondigen van afscheid van bewoners) en wordt er na het zingen van een lied elkaar een fijne dag gewenst. Iedereen vertrekt daarna naar zijn eigen werkplek, waar om 8:30 gestart wordt. Natasha legt dit verzamelen en uitwaaieren uit als een soort inademen en uitademen, een natuurlijk ritme dat de mensen houvast geeft. Ook dingen als het ritme van de seizoenen, dat o.a. vanwege het buitenwerk door velen heel bewust wordt ervaren, wordt door de bewoners als prettige vaste structuur ervaren.
Dagbesteding
Zorgvragers kunnen uit een groot werkaanbod activiteiten kiezen. Op het terrein van Bronlaak zelf is er bijvoorbeeld een grote biologisch-dynamische tuin De Kiem met:
- Groenten en fruit in de volle grond,
- Kassen voor bijvoorbeeld tomaten, maar ook voor het opkweken van kleine plantjes voor de eigen tuin en verkoop aan de lokale tuinders,
- Een tuin met kruiden en medicinale planten, waarmee ook gedroogde kruiden, thee en tincturen op fytotherapuetische basis worden gemaakt voor verkoop in de eigen winkel.
Verder kan er bijvoorbeeld gewerkt worden met de koeien op het land en zijn bewoners onder begeleiding betrokken bij onderhoud van het groen op het landgoed. Voor meer binnenwerk is er een kaasmakerij (van de melk van de Bronlaakse koeien), een pottenbakkerij en kaarsenmakerij en zijn er nog vele creatieve werkzaamheden zoals weven (o.a. sjaals en kleden), zijde schilderen, werken met vilt (o.a. decoratief) en met hout (o.a. speelgoed). Ook zijn er bewoners die graag werken in het huishouden van de gemeenschap, zoals de keuken of de wasserij.
Het toewijzen van een taak of type werk wordt altijd gedaan in samenspraak tussen therapeut, ouders/partner van de bewoner en de bewoner zelf. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheden van de bewoner en zijn/haar persoonlijke voorkeur. De ene persoon heeft meer behoefte aan een veilige, besloten omgeving om geconcentreerd te kunnen werken, terwijl een ander liever zijn energie kwijt raakt door het buiten werken.
Deelnemen
Erg mooi is hoe ook mensen die nauwelijke actief kunnen bijdragen aan het uitvoeren van het werk toch bij de gemeenschap betrokken worden. Zoals een bewoner met een zware verstandelijke en lichamelijke handicap, die tijdens het werken in de keuken gewoon aanwezig is en alles volgt via het kijken en luisteren naar de medebewoners. Of de oudere bewoners, die steeds minder goed – of zelfs niet meer – kunnen meewerken, maar toch op Bronlaak kunnen blijven wonen en zijn. In de laatste fase van hun leven krijgen ze de mogelijkheid om hun levensverhaal op te tekenen, bijvoorbeeld aan de hand van foto’s. Zo bereiden zij zich langzaam voor op hun aftocht van het wereldtoneel.
Omgekeerde integratie
Al de producten die op Bronlaak worden geproduceerd, van groenten en sierbloemen tot de zijdeschilderingen en houten speelgoed worden verkocht in de winkel Waterman, centraal gelegen op het landgoed. Deze winkel trekt ook mensen uit de omgeving aan, en is daarmee een onderdeel van de “omgekeerde integratie” die Bronlaak wil bewerkstelligen.
Sinds een tijd wordt in Nederland veel aandacht besteed aan het opnemen van mensen met een handicap in de lokale gemeenschap, door woonhuizen in de dorpen en wijken op te zetten, in plaats van geïsoleerd in de buitengebieden. Maar dat iemand in een gewone straat woont naast gewone buren betekent nog niet dat er veel contact is met die buren. Sommige gehandicapten kunnen alsnog heel eenzaam zijn, veel meer dan wanneer zij op een plek als Bronlaak wonen. Bronlaak besteed daarom veel aandacht aan het uitnodigen van mensen buiten de gemeenschap om contact te leggen, te komen ervaren wat het is om op Bronlaak te wonen en werken. In plaats van mensen met een handicap te integreren in onze toch erg individualistische samenleving ligt de focus hier op een hernieuwde kennismaking van mensen met hun meer hulpbehoevende buren. Naast het houden van de winkel, werkt Bronlaak hier ook aan door het organiseren van talloze activiteiten als open dagen, concerten en tentoonstellingen, en door open te staan voor bezoekers die eens willen komen kijken of die willen meewerken als vrijwilliger. Een uitnodigende houding die mij, na dit inspirerende bezoek, doet wensen dat ik iets dichterbij woonde dan de huidige 3 uur reisafstand tussen Bronlaak en mijn eigen woonplaats!
Zie hier de foto’s die ik maakte tijdens dit bezoek. Meer informatie over andere antroposofische zorglocaties van de koepel Zonnehuizen, waaronder een aantal zorgboerderijen en woon-werk gemeenschappen elders in het land, is te vinden op hun website. De ontstaansgeschiedenis van het landgoed en de antroposofische dorpsgemeenschap Bronlaak is opgetekend door Albert Arts in het boek Bronlaak. Antroposofische dorpsgemeenschap met verstandelijk gehandicapten. Ideaal en Werkelijkheid. ISBN 90 901 2088 2. Te verkrijgen bij winkel Waterman op Bronlaak.
De steun van de lokale ondernemers is bij andere markten best belangrijk gebleken. En dat zal het ook zeker zijn in het geval van PUUR Elburg. Uitgangspunt is namelijk een breed concept voor de hele winkelvesting, waarbij het principe van duurzaam produceren en verkopen ( en uiteindelijk duurzaam consumeren) zo breed mogelijk wordt neergezet en gedragen door winkeliers en ondernemers uit de horeca en toerisme. Na tweemaal spreken op bijeenkomst van de winkeliersvereniging organiseerden we 2 Maart dit jaar een grotere bijeenkomst die helemaal in het teken van PUUR Elburg stond: Werk aan de Winkel. De grote opkomst van Elburger ondernemers die constructief kritisch de mogelijkheden van een markt bespraken vormde voor de werkgroep een zet in de rug om door te gaan, en voor de gemeente om mee te werken middels de inzet van marktmeester Sneller. PUUR Elburg zal niet starten als tweewekelijkse markt zoals aanvankelijk gepland, maar eerst maar eens drie proefmarkten dit jaar. Dit om de “techniek” van het markthouden onder de knie te krijgen, een goede organisatie op te zetten, en zowel potentiële verkopers en klanten een beter beeld en gevoel te kunnen geven van wat PUUR Elburg kan betekenen.
Hoewel het natuurlijk fijn is te zien dat iets wat je hebt gezegd of gedaan een ander ook echt verder heeft geholpen (wie vindt dat nou niet?), is het verhaal van De Boterbloem wat mij betreft ook een heel mooi voorbeeld van de kracht van netwerken. Van elkaar opzoeken en om hulp vragen. Elkaar steunen en degenen die jouw steunen informeren en bedanken. Van je teleurstellingen en successen met anderen delen.
